Meer over muziektherapie

Muziektherapie is een non-verbale therapievorm, waarvan de werking zeer diepgaand kan zijn. Muziek bezit de unieke eigenschap onmiddellijk op ons in te werken. De invloed van het muzikale op ons zielenleven kent vrijwel iedereen: muziek kan ons ontroeren, blij maken, opwinden of juist stil maken.
Muziek kan echter ook heel fysiek werken: een slag op de trom of de streek van een cello kunnen wij vaak direct in ons lichaam voelen resoneren. Zelfs mentale processen worden beïnvloed door muziek, veel mensen kunnen bijvoorbeeld beter informatie opnemen wanneer zij bepaalde muziekstukken horen tijdens het studeren.

Hoewel wij muziek doorgaans als een geheel ervaren, heeft elk muzikaal element afzonderlijk zijn eigen specifieke werking op ons lichaam, onze ziel en in onze geest. Muzikale elementen zijn bijvoorbeeld maat, ritme of melodie. Elk afzonderlijk element heeft een andere innerlijke beweging tot gevolg. Eén enkel ritme of zelfs één enkele toon kan ordenend en evenwicht scheppend in ons werken en daardoor een veranderingsproces op gang brengen. In de muziektherapie wordt hiervan gericht gebruik gemaakt. Gewerkt wordt bijvoorbeeld met harmonie, met majeur, mineur en dissonanten, die verschillende stemmingen als spanning en ontspanning,droefheid of vreugde uitdrukken. Ook de verschillende intervallen en toonsoorten hebben elk hun specifieke sfeer en kwaliteit die therapeutisch kunnen worden ingezet, evenals dynamiek (sterk en zacht), pauzes, tempo en nog vele andere muzikale middelen.

De instrumenten

Ook ieder instrument heeft een eigen specifieke uitwerking op de mens. Er wordt dan ook gewerkt met uiteenlopende instrumenten die veelal speciaal voor de therapie zijn ontwikkeld. De belangrijkste uitgangspunten bij de keuze van de instrumenten zijn de voorkeur en mogelijkheden van de cliënt , de eenvoud, en de werking van de klank.

Slaginstrumenten nodigen ons uit in beweging te komen, onze ledematen te gebruiken. Maat en ritme zijn hierbij sleutelbegrippen. De kwaliteit van het materiaal zelf en de manier van spelen hebben ook hun bijzondere werking op ons, het maakt een groot verschil of we een bronzen gong aanslaan met een klopper, of met de handen een ritme op de djembé slaan.

Snaarinstrumenten zijn voorzien van een klankkast die resoneert wanneer er op gespeeld wordt. De fysieke trillingen worden direct door het lichaam waargenomen. Meerdere tonen tegelijkertijd kunnen er klinken, akkoorden in mineur of majeur, die het gevoel sterk aanspreken. Er wordt gewerkt met tokkelinstrumenten (lier, gitaar, bourdonlier) en strijkinstrumenten (psalter, chrotta).

Blaasinstrumenten kunnen we zien als een voortzetting van de menselijke luchtpijp. Zij hebben hun werking op de mens dan ook via de ademhaling. In de therapie wordt gewerkt met uiteenlopende soorten zoals bamboefluit, koper- of boventoonfluit, kromhoorn, Choroi-fluit.

De stem is het persoonlijkste en meest bijzondere instrument dat in de muziektherapie gebruikt wordt. Als ondersteuning om tot het zingen te komen worden oefeningen met ademhaling en beweging ingezet.

Zelf musiceren

In de actieve therapie wordt de cliënt zoveel mogelijk gestimuleerd zelf te spelen, te zingen of te bewegen bij een lied. Door die eigen activiteit kan er een diepere verbinding met de muziek ontstaan. De specifieke klanken die vrijkomen bij het oefenen, kunnen het wilsgebied extra aanspreken, wat in de eigen activiteit zichtbaar en hoorbaar wordt. Muziek is een 'oertaal' die voorbij de woorden gaat, een taal waarin je jezelf kunt uitdrukken wanneer je geen woorden hebt, of wanneer woorden tekort schieten. In het samen musiceren kan iemand op speelse wijze leren contact te maken met de omgeving, met een ander mens, of met zichzelf.

Luisteren naar muziek

Het luisteren speelt in de muziektherapie een belangrijke rol. Muziek komt via ons gehoor rechtstreeks bij ons binnen. Toch horen we niet alleen met onze oren, we beleven en 'horen' muziek met ons hele lichaam. In het luisteren vallen een aantal kwaliteiten samen: concentratie, wakker aanwezig zijn, je kunnen openstellen, overgave zonder jezelf te verliezen. Luisteren gebeurt natuurlijk tijdens het actieve uitvoeren van de oefeningen, maar krijgt bijzondere aandacht in de receptieve- of luistertherapie, die onderdeel uitmaakt van de gehele therapie. Daarbij wordt altijd iets voorgespeeld, waarbij in het gekozen muziekstuk muzikale elementen opgenomen zijn die belangrijk zijn voor de cliënt en in overeenstemming met de doelstelling van de therapie. Luistertherapie kan worden gebruikt om een overgang van de ene situatie naar de andere mogelijk te maken, als begin of afsluiting van een therapie, of daar waar eigen activiteit niet mogelijk is.

Aan muziek valt veel te beleven, ook wanneer iemand niet de mogelijkheden heeft zelf een instrument te bespelen. De grenzen tussen "actief" en "receptief" muzikaal beleven zijn goed beschouwd heel diffuus: innerlijk ervaren wij immers direct de invloed van muziek en zang: we worden rustiger of juist alerter, vrolijker of keren meer naar binnen, al naar gelang de soort muziek, zo ontstaat er een actieve innerlijke beweging.